Krzeszów – wieś w Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim, będąca siedzibą gminy Krzeszów. Leży na prawym brzegu Sanu, przy drodze wojewódzkiej nr 863.
Miejscowość zachowała regularny układ dawnego miasteczka z prostokątnym rynkiem. Najważniejszym zabytkiem jest drewniany kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Krzeszów jest również znany z tradycji sadowniczych i produkcji powideł śliwkowych. Na spokojne obejrzenie centrum i najważniejszych obiektów wystarczy kilka godzin; dłuższy pobyt można połączyć z wypoczynkiem nad Sanem i wycieczkami po okolicy.
Charakterystyka
Krzeszów leży na skraju doliny Sanu, wśród terenów rolniczych i sadów. Centrum miejscowości tworzy rozległy rynek przecięty drogą wojewódzką nr 863. Kościół parafialny stoi na wzniesieniu na północny wschód od rynku.
Regularny układ przestrzenny dawnego miasta ukształtowano w 1641 roku. Zachował się prostokątny rynek, krzyżowy układ ulic oraz pozostałości dawnych umocnień ziemnych. Krzeszów utracił prawa miejskie w XIX wieku, lecz wygląd centrum nadal przypomina niewielkie miasteczko.
Miejscowa tradycja sadownicza jest związana przede wszystkim ze śliwami. Powidła krzeszowskie znajdują się na krajowej liście produktów tradycyjnych.
Historia
Krzeszów, wzmiankowany po raz pierwszy w 1390 roku, rozwinął się jako ośrodek handlowy i port rzeczny na Sanie, związany z Ordynacją Zamojską. W 1641 roku król Władysław IV nadał miejscowości prawa miejskie i prawo magdeburskie. Krzeszów utracił status miasta w 1869 roku. Podczas walk w 1914 roku ostrzał artyleryjski zniszczył około 80% jego zabudowy.
Dojazd
Samolotem
Najbliższym dużym portem lotniczym jest port lotniczy Rzeszów-Jasionka. Dalszy dojazd do Krzeszowa jest najwygodniejszy wynajętym samochodem.
Pociągiem
Krzeszów nie ma stacji kolejowej. Najbliższa praktyczna stacja znajduje się w Rudniku nad Sanem lub Nowej Sarzynie. Dalszy dojazd wymaga skorzystania z samochodu, taksówki albo połączenia autobusowego.
Samochodem
Przez Krzeszów przebiega droga wojewódzka nr 863, łącząca Kopki z Tarnogrodem i Cieszanowem. Od strony Niska i Rudnika nad Sanem należy jechać drogą krajową nr 77 do Kopek, a następnie skręcić na drogę wojewódzką nr 863.
Wokół rynku znajdują się miejsca parkingowe. W dni targowe (piątki) i podczas większych wydarzeń liczba wolnych miejsc może być ograniczona.
Autobusem
Do Krzeszowa docierają autobusy i busy regionalne. Liczba połączeń jest ograniczona i zmienia się zależnie od dnia tygodnia, dlatego rozkład należy sprawdzić bezpośrednio przed podróżą. Przystanek znajduje się w centrum miejscowości.
Transport
Centrum Krzeszowa można zwiedzać pieszo. Rynek, kościół parafialny i wzgórze Rotunda leżą w niewielkiej odległości od siebie.
Samochód lub rower przydają się podczas dojazdu do źródełka na Komanowej Górze oraz okolicznych miejscowości. W Krzeszowie nie działa regularna komunikacja miejska. Usługi przewozowe typu Uber i Bolt nie są w Krzeszowie stale dostępne. W aplikacji Uber może sporadycznie pojawić się kierowca z pobliskiego Leżajska, jednak czas oczekiwania może być długi, a przyjęcie kursu nie jest gwarantowane.
Warto zobaczyć
1 Rynek i historyczny układ przestrzennyRynek i historyczny układ przestrzenny, Rynek (W centrum miejscowości, ulice dookoła Rynku). Rozległy prostokątny rynek stanowi centrum zachowanego układu dawnego miasteczka. Przy rynku stoją niskie budynki mieszkalne i usługowe. W północno-wschodniej części urządzono parking.
2 Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi PannyKościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, ul. Kościelna 27 (
Około 600 m na północny wschód od rynku, na wzniesieniu), ☎ +48 15 879 83 05, e-mail: parafia@krzeszow.org. Drewniany kościół z lat 1727–1728, otoczony cmentarzem i zespołem zabudowań parafialnych. Obok stoi drewniana dzwonnica. Zwiedzanie wnętrza najlepiej wcześniej uzgodnić telefonicznie; podczas nabożeństw należy zrezygnować ze zwiedzania.
3 Wzgórze RotundaWzgórze Rotunda (
Między rynkiem a kościołem parafialnym). Wzniesienie związane z dawnym założeniem obronnym Krzeszowa. Zachowały się na nim słabo widoczne relikty ziemnych wałów. Miejsce najlepiej połączyć ze spacerem z rynku do kościoła.
4 Krzeszowska ChataKrzeszowska Chata, Rynek 9 (
W podziemiach budynku Gminnego Ośrodka Kultury), ☎ +48 15 879 83 03, e-mail: sekretariat@krzeszow-gok.pl. Niewielka ekspozycja regionalna prezentująca dawne przedmioty gospodarstwa domowego, narzędzia rolnicze, stroje ludowe i fotografie. Pełni również funkcję lokalnego punktu informacji. Czynna od poniedziałku do piątku w godz. 8:30–15:30; zwiedzanie bezpłatne. Przed przyjazdem warto potwierdzić dostępność telefonicznie.
5 Kapliczki i źródełko na Komanowej GórzeKapliczki i źródełko na Komanowej Górze (
Na południowy wschód od centrum, w części Krzeszów Dolny). Miejsce lokalnego kultu religijnego, związane z przekazami o objawieniu maryjnym. Przy źródle stoją kapliczki i stacje drogi krzyżowej. W miejscowej tradycji wodzie przypisuje się właściwości lecznicze, jednak nie należy traktować tego jako informacji medycznej.
Aktywny wypoczynek
6 Błękitny SanBłękitny San, ul. Pocztowa 26 (
Na zachód od rynku, w pobliżu Sanu), ☎ +48 505 136 136. Ośrodek rekreacyjny oferujący park linowy, spływy kajakowe, paintball, kort tenisowy i wynajem sprzętu. Dostępność poszczególnych atrakcji zależy od sezonu i poziomu wody. Przed przyjazdem zalecana jest rezerwacja telefoniczna.
Okolica nadaje się do wycieczek rowerowych po drogach lokalnych oraz spacerów wzdłuż doliny Sanu. Odcinki dróg wojewódzkich są ruchliwe i nie wszędzie mają pobocze.
7 Wyciąg narciarski „Złoty Stok”Wyciąg narciarski „Złoty Stok”, ul. Pocztowa (
Około 800 m na północny zachód od rynku. Na końcu ulicy za ośrodkiem Błękitny San), ☎ +48 502 662 257, +48 508 350 270, e-mail: biuro@zlotystok.info. Sezonowy stok narciarski z łatwą trasą zjazdową o długości 500 m i różnicy poziomów 65 m. Trasa jest ratrakowana, sztucznie naśnieżana i oświetlona, a narciarzy obsługuje wyciąg talerzykowy. Przy stoku działają szkółka narciarska, wypożyczalnia sprzętu, bar i parking. Ośrodek funkcjonuje wyłącznie przy odpowiednich warunkach zimowych; przed przyjazdem należy sprawdzić komunikat i obraz z kamery na stronie operatora. Płatności przyjmowane są tylko gotówką.
Okolica nadaje się do wycieczek rowerowych po drogach lokalnych oraz spacerów wzdłuż doliny Sanu. Odcinki dróg wojewódzkich są ruchliwe i nie wszędzie mają pobocze.
Imprezy
Najważniejszym cyklicznym wydarzeniem są Powidlaki, organizowane zwykle we wrześniu na krzeszowskim placu targowym. Impreza nawiązuje do miejscowej tradycji sadowniczej i przygotowywania powideł. W programie odbywających się w poprzednich latach edycji znajdowały się koncerty, prezentacje kulinarne, kiermasze i pokazy smażenia powideł. Termin i program kolejnej edycji publikuje zwykle Gminny Ośrodek Kultury.
Zakupy
Podstawowe sklepy znajdują się przy rynku i głównych ulicach. Przy rynku funkcjonują typowe sklepy takie jak: Lewiatan, Groszek, GS Społem. Natomiast w niewielkim oddaleniu od Rynku funkcjonuje sklep ze zdrową żywnością Kłos-pol.
8 Sklep Kłos-PolSklep Kłos-Pol, ul. Klasztorna 7 (
Sklep działa przy młynie Kłos-Pol), ☎ +48 665 920 516, +48 609 020 047, e-mail: klospol@interia.pl. Sklep firmowy działający przy młynie oferujący między innymi produkowane na miejscu mąki oraz kasze, ziarna, bakalie, miody, oleje, przetwory i produkty bezglutenowe.
W Krzeszowie warto szukać powideł śliwkowych i innych lokalnych przetworów. Największy wybór pojawia się podczas Powidlaków i okazjonalnych kiermaszów; stała dostępność poszczególnych produktów nie jest gwarantowana.
Wyżywienie
9 Pizzeria SiódemkaPizzeria Siódemka, Rynek 20 (
Obok Banku Spółdzielczego), ☎ +48 15 879 88 07. Pizza oraz proste dania barowe. Według strony lokalu czynna od poniedziałku do czwartku w godz. 11:00–22:30, a od piątku do niedzieli w godz. 11:00–23:30.
10 Restauracja BabilonRestauracja Babilon, ul. Polna 9 (
Około 500 m na południowy wschód od rynku; przy hotelu Babilon), ☎ +48 15 879 88 38, e-mail: contact@restauracja-babilon.pl. Restauracja serwująca dania kuchni polskiej i potrawy typu pizza. Według strony lokalu czynna od poniedziałku do czwartku w godz. 11:00–22:00, w piątki i soboty w godz. 11:00–23:00, a w niedziele w godz. 13:00–23:00.
Noclegi
11 Agroturystyka Katarzyna PokoraAgroturystyka Katarzyna Pokora, ul. Kościelna 28 (W sąsiedztwie kościoła pw. NNMP), ☎ +48 797 253 047, e-mail: kpokora74@gmail.com. Cztery pokoje z łącznie 11 miejscami noclegowymi, dwie wspólne łazienki, aneks kuchenny, dostęp do Wi-Fi, parking oraz miejsce do przechowania rowerów. Aktualną cenę i dostępność należy potwierdzić telefonicznie.
12 Hotel BabilonHotel Babilon, ul. Polna 9 (
Około 500 m na południowy wschód od rynku; przy restauracji Babilon), ☎ +48 15 879 88 38, e-mail: kontakt@restauracja-babilon.pl. Obiekt oferuje około 40 miejsc noclegowych w pokojach dwu-, trzy- i czteroosobowych z łazienkami i bezprzewodowym dostępem do Internetu. Na miejscu działają restauracja i bar; dostępne są także śniadania oraz bezpłatny parking. Rezerwacje są przyjmowane telefonicznie codziennie w godz. 11:00–22:00. Aktualne ceny i dostępność należy potwierdzić przed przyjazdem.
Zdrowie
W centrum Krzeszowa działają dwie przychodnie podstawowej opieki zdrowotnej. Osoba przebywająca czasowo poza miejscem zamieszkania może w razie nagłego zachorowania lub pogorszenia stanu zdrowia skorzystać z porady lekarza POZ w miejscu pobytu. Wizytę najlepiej wcześniej uzgodnić telefonicznie.
Centrum Medyczne Kinesis, Rynek 32 (
Przy rynku, w centrum miejscowości), ☎ +48 502 699 725, e-mail: kamien@cmkinesis.pl. Przychodnia podstawowej opieki zdrowotnej świadcząca usługi lekarza rodzinnego, pielęgniarki i położnej. POZ jest czynna od poniedziałku do piątku w godz. 8:00–18:00, z wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy. Przed przyjściem należy skontaktować się z rejestracją.
Przychodnia „Nasze Zdrowie-Niwińscy”, ul. Stolarska 1 (
Około 200 m na północ od rynku), ☎ +48 15 879 87 53, +48 539 218 909. Przychodnia lekarzy rodzinnych działająca w ramach umowy z NFZ. Świadczy także usługi pielęgniarki i położnej środowiskowej; na miejscu wykonywane są między innymi badania USG, EKG i spirometria oraz pobierany jest materiał do badań laboratoryjnych. Czynna od poniedziałku do piątku w godz. 8:00–18:00. Wymagana jest wcześniejsza rejestracja.
W centrum znajdują się dwie apteki:
Apteka Partyka J.M., Rynek 14 (Przy rynku), . Apteka ogólnodostępna. Godziny otwarcia i dostępność leków należy sprawdzić na miejscu.
Apteka „W Rynku”, Rynek 19 (Przy rynku), . Apteka ogólnodostępna. Godziny otwarcia i dostępność leków należy sprawdzić na miejscu.
Poza godzinami pracy miejscowych przychodni można skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej działającej przy Szpitalu Powiatowym im. Polskiego Czerwonego Krzyża w Nisku, przy ul. Kościuszki 1. Gabinety znajdują się przy głównym wejściu do szpitala, w pomieszczeniach dawnej izby przyjęć. Opieka jest dostępna w dni powszednie od godz. 18:00 do 8:00 oraz całodobowo w dni ustawowo wolne od pracy; tel. +48 15 841 67 20.
W stanach nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy dzwonić pod numer alarmowy 112 albo numer pogotowia ratunkowego 999.
Zabytki
13 Cmentarz żydowskiCmentarz żydowski (
Około 1 km na północny zachód od rynku; około 300 m od zabudowań ul. Ulanowskiej, na zboczu wzniesienia nad Sanem). Cmentarz założono prawdopodobnie w XVII wieku. Na powierzchni około 0,96 ha zachowało się około 100 macew pochodzących z okresu od XVIII wieku do końca lat 30. XX wieku. Nekropolia została zdewastowana podczas II wojny światowej, a w 2001 roku uporządkowano ją i ogrodzono. Cmentarz jest miejscem kultu religijnego; podczas zwiedzania należy zachować ciszę i nie dotykać ani nie przestawiać nagrobków.
14 Pomnik pamięci ponad 1500 zamordowanych ŻydówPomnik pamięci ponad 1500 zamordowanych Żydów (
W obrębie cmentarza żydowskiego, w centrum ziemnej mogiły zbiorowej). Pomnik z kamiennych głazów ustawiono w 1986 roku. Umieszczona na nim inskrypcja w językach polskim i hebrajskim upamiętnia ponad 1500 żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci z Krzeszowa, Lipin i okolic, zamordowanych przez niemieckich nazistów w listopadzie 1942 roku. Pomnik ufundował Charles Schreiber z Nowego Jorku. Miejsce należy zwiedzać z zachowaniem powagi.
Bezpieczeństwo
Krzeszów jest niewielką i spokojną miejscowością. Największej ostrożności wymaga droga wojewódzka nr 863 przebiegająca przez centrum, szczególnie podczas przechodzenia przez rynek.
Podstawowych informacji o miejscowości, wydarzeniach i dostępnych materiałach udziela Gminny Ośrodek Kultury.
Gdzie dalej
- Rudnik nad Sanem – najbliższe miasto ze stacją kolejową.
- Ulanów – niewielkie miasto położone nad Sanem i Tanwią.
- Nisko – siedziba powiatu niżańskiego.
- Leżajsk – miasto z bazyliką i klasztorem bernardynów.
- Tarnogród – miasteczko położone przy drodze wojewódzkiej nr 863, na północny wschód od Krzeszowa.
Drewniany kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny