Nowy Dwór Gdański

Nowy Dwór Gdański
Nowy Dwór Gdański Sikorskiego 9
Herb
Informacje
Państwo Polska
Region województwo pomorskie
Powierzchnia 5,07 km²
Wysokość -1,4–4,9 m n.p.m.
Ludność 9618
Nr kierunkowy (+48) 55
Kod pocztowy 82-100
Strona internetowa

Nowy Dwór Gdański - miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu nowodworskiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Nowy Dwór Gdański. Pod względem geograficznym położone jest w centralnej części Żuław Wiślanych, nad rzeką Tugą.

Charakterystyka

Historia

Nowy Dwór Gdański początkowo należał do obszaru będącego własnością księstwa pomorskiego. Od XIII do XV wieku był własnością zakonu krzyżackiego, a po zakończeniu wojny 13-letniej został przyłączony do Polski. Prawa miejskie otrzymał w 1880 r. z rąk Wilhelma I, zaś w latach 1920-1939 pozostawał w granicach Wolnego Miasta Gdańska.

Historia miasta jest związana z mennonitami – wspólnotą chrześcijańską wywodzącą się z anabaptystycznego nurtu reformacji, której nazwa pochodzi od niderlandzkiego reformatora Menno Simonsa. Mennonici, którzy spotkali się z represjami wyemigrowali m.in. na ziemie Rzeczypospolitej Obojga Narodów - tolerancyjnej względem innowierców. Uczestniczyli w osuszaniu i zagospodarowywaniu podmokłych terenów, a także rozwijali i modernizowali żuławski system melioracyjny. Dziś, na terenach ich ówczesnej działalności wytyczono Szlak Mennonitów łączący miejsca związane z historią żuławskiego osadnictwa.

Geografia

Z racji usytuowania w centrum Żuław Wiślanych, Nowy Dwór Gdański dość często uważany jest wręcz za stolicę Żuław. Znaczna jego część leży w depresji, czyli poniżej poziomu morza. Przez miasto przepływa rzeka Tuga, która zbiera wody z okolicznych kanałów i rowów melioracyjnych.

Kiedy jechać?

Najwięcej możliwości zwiedzania Nowego Dworu Gdańskiego i okolic daje okres od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Latem kursuje Żuławska Kolej Dojazdowa, a warunki sprzyjają wycieczkom rowerowym, pieszym i kajakowym. Wiosna i początek jesieni są dobrym wyborem dla osób zainteresowanych spokojnym zwiedzaniem Żuław, bowiem ruch turystyczny w miejscowościach nadmorskich jest mniejszy. Ze względu na otwarty krajobraz należy przygotować się na silny wiatr, niewielką ilość cienia i szybko zmieniające się warunki pogodowe. Przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny rozkład ŻKD oraz terminy wydarzeń organizowanych przez Żuławski Park Historyczny.

Dojazd

Pociągiem Żuławskiej Kolei Dojazdowej (tylko w okresie letnim)

Żuławska Kolej Dojazdowa stwarza kilka możliwości transportowych, należy jednak pamiętać, że funkcjonuje wyłącznie w okresie letnim i warto każdorazowo sprawdzać rozkład jazdy. Bezpośrednio można podróżować do i ze Sztutowa z przystankami pośrednimi w Cyganku, Tujsku, Rybinie, Popowie, Stegnie PKS i Stegnie Morskiej oraz przy Muzeum Stutthof. W Sztutowie można przesiąść się na ŻKD drugiej linii kursującej przez przystanki Junoszyno, Jantar i Mikoszewo do przystanku Prawy Brzeg Wisły. Połączenia te wraz z kursami powrotnymi do Nowego Dworu Gdańskiego są okazją do zwiedzenia Żuław Wiślanych aż do ujścia Wisły, a dodatkowo umożliwiają wysiadkę w atrakcyjnych miejscowościach wypoczynkowych (Junoszyno, Jantar, Mikoszewo, Stegna) lub w miejscach o znaczeniu historycznym i kulturalnym takich jak np. Muzeum Stutthof, czy zabytkowy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Stegnie. Mikoszewo i Prawy Brzeg Wisły, czyli zachodni koniec obecnej sieci ŻKD stwarza możliwość dotarcia do miejsca przeprawy w kierunku Świbna i dalszej podróży np. autobusem.

Samochodem

Nowy Dwór Gdański leży przy drodze ekspresowej S7, łączącej Gdańsk z Elblągiem i Warszawą. Z Trójmiasta należy jechać S7 w kierunku Elbląga i zjechać na węźle Nowy Dwór Gdański. Od strony Elbląga, Olsztyna i Warszawy wygodny jest również węzeł Żuławy Wschód.

Z Malborka, Sztumu, Kwidzyna i Grudziądza do miasta prowadzi DK55, natomiast ze Stegny i Mierzei Wiślanej – DW502. Z zachodniej i południowej Polski można dojechać autostradą A1, a następnie S7, ewentualnie przez Malbork drogami DK22 i DK55.

Autobusem

Dojazd autobusem z Gdańska do Nowego Dworu Gdańskiego jest możliwy dzięki ⁠PKS Elbląg oraz ⁠FlixBus. Część kursów PKS Elbląg prowadzi bezpośrednio drogą S7, inne obsługują trasę lokalną przez Cedry Małe, Ostaszewo i Orłowo, dlatego przejazd zajmuje – zależnie od połączenia – od około 35 minut do ponad godziny. Odjazdy z Gdańska w dni powszednie są dosyć częste. Podróż FlixBusem trwa około 35 minut i są to połączenia bezpośrednie.

Z Elbląga do Nowego Dworu Gdańskiego kursują bezpośrednie autobusy PKS Elbląg jadące w stronę Gdańska oraz, w sezonie letnim, Krynicy Morskiej. Podróż trwa zazwyczaj około 25–40 minut. Wybrane kursy obsługują również miejscowości pośrednie: Kazimierzowo, Jazową, Solnicę, Rakowe Pole i Kmiecin. Z Elblaga rownież można dojechac FlixBusem, a podróż trwa około 20 minut.

Z Malborka kursują busy Powiślańskiej Komunikacji Samochodowej (PKS Kwidzyn) przez Nowy Staw, Kościeleczki lub Dębinę. Są już rzadsze i zasadniczo ograniczone do dni powszednich.

Aktualne rozkłady jazdy warto sprawdzać na portalu lub aplikacji e-podróżnik oraz na stronach konkretnych przewoźników.

Transport

W Nowym Dworze Gdańskim nie funkcjonuje komunikacja miejska. Centrum jest niewielkie i można je wygodnie zwiedzać pieszo lub rowerem. Rower ułatwia również dotarcie do Orłowa, Żelichowa i innych pobliskich miejscowości.

Warto zobaczyć

Nowy Dwór Gdański nie jest szczególnie rozległym miastem i w czasie maksymalnie dwóch godzin można dotrzeć do jego najciekawszych miejsc. Warto więc wybrać się na spacer pieszo bądź rowerem i odwiedzić m.in:

  • Kościół Przemienienia Pańskiego;
    Kościół Przemienienia Pańskiego w Nowym Dworze Gdańskim, ul. Drzymały 3
    Kościół Przemienienia Pańskiego w Nowym Dworze Gdańskim - wnętrze
    Kościół Przemienienia Pańskiego w Nowym Dworze Gdańskim - tablica
  • wieżę ciśnień z początku XX wieku;
    Zabytkowa wieża ciśnień w Nowym Dworze Gdańskim, ul. Tuwima 5
  • stację ŻKD;
    Stacja kolejki Żuławskiej Kolei Dojazdowej w Nowym Dworze Gdańskim
  • ulice z zabytkowymi, drewnianymi domkami żuławskimi - wciąż zamieszkałymi, a nawet odnawianymi i remontowanymi - są bardzo urokliwe.

Oczywiście nie można pominąć miejsca najważniejszego - Muzeum Żuławskiego występującego obecnie jako Żuławski Park Historyczny w Nowym Dworze Gdańskim, ul. Kopernika 17, w którym można obejrzeć m.in. zabytki związane z historią i kulturą Żuław Wiślanych, dziejami i działalnością mennonitów, dawnym przemysłem, codziennym życiem i rzemiosłem mieszkańców oraz ochroną przeciwpowodziową, jak również lapidarium Cmentarza Jedenastu Wsi w Żelichowie-Cyganku.

Widok na dziedziniec Żuławskiego Parku Historycznego, ul. Kopernika 17
Makieta Nowego Dworu Gdańskiego w Żuławskim Parku Historycznym

Noclegi, zakupy, gastronomia

Noclegi

Baza noclegowa w Nowym Dworze Gdańskim jest dość skromna, ale obejmuje całoroczne pokoje gościnne, apartamenty i kwatery prywatne. Więcej gospodarstw agroturystycznych znajduje się w okolicznych wsiach na terenie gminy, a w sezonie letnim zalecana jest wcześniejsza rezerwacja. Warto zapoznać się z wykazem obiektów hotelarskich na stronie Urzędu Miejskiego.

Zakupy

W Nowym Dworze Gdańskim funkcjonują liczne supermarkety i sklepy różnych branż, dzięki czemu można bez problemu uzupełnić zapasy przed wycieczką pieszą po Żuławach lub na Mierzeję Wiślaną. W Żuławskim Parku Historycznym znajduje się ponadto sklepik z regionalnymi wydawnictwami i pamiątkami.

Gastronomia

Baza gastronomiczna Nowego Dworu Gdańskiego, choć jest różnorodna, oferuje niewiele potraw tradycyjnej kuchni żuławskiej. W mieście działają restauracje z kuchnią polską i europejską, lokale z obiadami domowymi, burgerownie, pizzerie, kebaby, restauracja azjatycka, lodziarnie i kawiarnie. Większość lokali skupia się w centrum oraz przy ulicach Sikorskiego, Warszawskiej i Gdańskiej. Do działających lokali należą m.in. Willa Joker, Sielska Zagroda, U Kilera, Kurak, Smaczna Stacja, Japońska Wiśnia, Słodka Kraina oraz Fabryka Lodów. Potraw inspirowanych tradycją żuławską można spróbować przede wszystkim w gospodzie Mały Holender w pobliskim Żelichowie.

Nowy Dwór Gdański jako baza wycieczkowa

Wycieczki piesze

W okolicy Nowego Dworu Gdańskiego sieć znakowanych szlaków pieszych jest bardzo skromna. Nie przebiegają tędy żadne szlaki piesze PTTK. Jedynym znakowanym szlakiem przechodzącym przez miasto jest Pomorska Droga św. Jakuba. Z Nowego Dworu Gdańskiego można nią wyruszyć w dwóch kierunkach:

  • w stronę Niedźwiedzicy: Nowy Dwór Gdański – Tuja – Lubieszewo – Ostaszewo – Nowa Kościelnica – Niedźwiedzica; cały odcinek ma około 19 km. Po drodze można zobaczyć żuławskie kościoły, zabudowę wiejską i ruiny średniowiecznego kościoła w Ostaszewie;
  • w stronę Marzęcina i Elbląga: Nowy Dwór Gdański – Marzęcino to około 9,5 km, a przejście całego etapu do Elbląga liczy około 26,6 km. Trasa prowadzi dalej przez Nowinki, Stobnę, Kępki i Bielniki.

Na krótszą wycieczkę można wybrać się w okolice Orłowa i Żelichowa. Znajdują się tam domy podcieniowe i inne zabytki związane z dawnym osadnictwem żuławskim. Corocznie, z inicjatywy Żuławskiego Parku Historycznego, odbywają się Dni Otwarte Zabytków Żuławskich, które mogą być inspiracją do odbycia ciekawych wędrówek pieszych lub w połączeniu z przejazdem ŻKD (sezonowo!) po okolicznych miejscowościach i zabytkach.

Wszystkie szlaki krajoznawcze prowadzą przez płaski, otwarty krajobraz Żuław. Trasę trzeba ułożyć samodzielnie, wykorzystując drogi lokalne i ciągi pieszo-rowerowe. Należy liczyć się z dłuższymi odcinkami asfaltowymi, a na trasie mierzyć się z małą ilością cienia oraz silnym wiatrem.

Latem można dojechać Żuławską Koleją Dojazdową do Stegny, Jantaru albo Sztutowa i kontynuować wycieczkę pieszo żółtym Szlakiem Jantarowym, będącym częścią europejskiego szlaku E9.

Wycieczki rowerowe

Nowy Dwór Gdański stanowi dogodną bazę wycieczek rowerowych po Żuławach. Warto nadmienić, że w pociągach ŻKD można przewozić rowery w wagonie wskazanym przez drużynę konduktorską. Pozwala to połączyć przejazd kolejką do Stegny lub Sztutowa z powrotem rowerowym przez Rybinę, Tujsk i Żelichowo i w przeciwnym kierunku. Przed podróżą warto sprawdzić aktualny rozkład jazdy ŻKD, pamiętając, że funkcjonuje ona tylko w okresie letnim.

Przez Nowy Dwór Gdański przebiega kilka tras:

  • EuroVelo 10/13 (dawna trasa R10) - etap 6: Jantar – Rybina – Żelichowo – Nowy Dwór Gdański – Kmiecin – Solnica – Jazowa – Kępki – Elbląg (39 km);
  • lokalne drogi rowerowe:
    • do Tui - śladem dawnej linii kolei wąskotorowej. Jej główną atrakcją jest gotycki kościół pw. św. Jakuba Apostoła z XIV wieku w Tui;
    • do Żelichowa - trasa prowadzi z centrum ulicą Portową (z miejscem odpoczynku dla rowerzystów), następnie wzdłuż Tugi i przez mosty do Żelichowa. Po drodze można zwiedzić cerkiew św. Mikołaja, Cmentarz Jedenastu Wsi oraz zabytkowy dom podcieniowy - obecnie Gospoda Mały Holender;
    • do Rybiny - jako kontynuacja trasy z Żelichowa. Rybina to ważny węzeł wodny Żuław. Znajdują się tam zabytkowe mosty zwodzone, ręcznie obracany most kolejowy Żuławskiej Kolei Dojazdowej oraz przystań na Szkarpawie;
    • w kierunku Elbląga przez Kmiecin, Solnicę, Jazową i Kępki
  • Szlak Mennonitów - dalekobieżny szlak prowadzący z Gdańska przez Żuławy do Malborka i Elbląga. Cała trasa liczy około 172 km, a w rejonie Nowego Dworu Gdańskiego prowadzi m.in. przez Orłowo, Lubieszewo i Ostaszewo. Trasa mija domy podcieniowe, gotyckie kościoły, dawne cmentarze, wiatraki i obiekty hydrotechniczne.

Wycieczki drogą wodną

Nowy Dwór Gdański jest połączony Tugą ze Szkarpawą i siecią szlaków Pętli Żuławskiej wchodzącej w system Międzynarodowej Drogi Wodnej E70. To stwarza kilka możliwości uprawiania turystyki drogą wodną:

  • Pętla Żuławska — rejsy jachtami, motorówkami lub większymi jednostkami na trzech trasach, a wśród nich Rejs do Stolicy Żuław (Rybina – ujście Tugi – Żelichowo – Nowy Dwór Gdański – Rybina) na dystansie ok. 40 km (5-6 godzin).

Gdzie dalej

  • Gdańsk – stolica województwa pomorskiego, z rozległym zespołem zabytkowym Głównego Miasta, portem i licznymi muzeami; dojazd drogą S7 lub bezpośrednim autobusem;
  • Elbląg – miasto nad rzeką Elbląg, z odbudowanym Starym Miastem i dostępem do Kanału Elbląskiego;
  • Malbork – zamek krzyżacki wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO;
  • Stegna i Jantar – miejscowości wypoczynkowe na Mierzei Wiślanej, dostępne autobusem, samochodem, rowerem, a sezonowo również Żuławską Koleją Dojazdową;
  • Sztutowo – miejscowość z Muzeum Stutthof i końcową stacją jednego z odcinków ŻKD;
  • Mikoszewo – miejscowość położona przy ujściu Wisły, z możliwością przeprawy promowej do Świbna;
  • Krynica Morska – główny ośrodek turystyczny polskiej części Mierzei Wiślanej.


Geographical Coordinates
This page is issued from Wikipodróże. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.