Narew

Narew – jedna z głównych rzek północno-wschodniej i środkowo-wschodniej Polski, prawobrzeżny dopływ Wisły. Ma 484 km długości, z czego około 448 km znajduje się w Polsce. Wypływa na Białorusi, na obszarze bagiennym przy północno-wschodnim skraju Puszczy Białowieskiej, następnie przepływa przez województwo podlaskie i mazowieckie, a do Wisły uchodzi w Nowym Dworze Mazowieckim.

Turystycznie Narew jest szczególnie interesująca dzięki bardzo różnym krajobrazom na kolejnych odcinkach. W górnym biegu przepływa przez rozległe obszary wiejskiego Podlasia, następnie na terenie Narwiańskiego Parku Narodowego rozdziela się na sieć wielu koryt tworzących jeden z najciekawszych systemów rzecznych w Europie. Dalej przepływa obok Tykocina, przyjmuje wody Biebrzy, mija Łomżę, Nowogród, Ostrołękę, Różan i Pułtusk, tworzy Zalew Zegrzyński, przepływa przez Serock i uchodzi do Wisły w rejonie Modlina.

Narew jest bardzo dobrym celem dla kajakarzy, rowerzystów, obserwatorów ptaków i osób zainteresowanych przyrodą dolin rzecznych. Nad jej brzegami leży również wiele miejscowości o cennych zabytkach.

Charakterystyka

Źródła Narwi znajdują się na Białorusi, na wysokości około 159 m n.p.m., na obszarze mokradeł położonych przy północno-wschodniej części Puszczy Białowieskiej. Po przekroczeniu granicy polskiej rzeka zasila Zbiornik Siemianówka.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech Narwi jest jej wielokorytowość. Na odcinku chronionym w Narwiańskim Parku Narodowym rzeka nie płynie jednym wyraźnym korytem, lecz rozdziela się na liczne odnogi, które ponownie łączą się i rozdzielają. Taki układ określa się jako system anastomozujący.

Dolina Narwi jest ważnym korytarzem ekologicznym i ostoją ptaków wodno-błotnych. Szczególnie cenne przyrodniczo są okolice Narwiańskiego Parku Narodowego, ujścia Biebrzy, Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi i Doliny Dolnej Narwi.

Wielokorytowa Narew w Narwiańskim Parku Narodowym

Bieg rzeki

Górna Narew

Po przekroczeniu granicy polsko-białoruskiej Narew wpływa do Zbiornika Siemianówka. Poniżej zapory ponownie przybiera charakter rzeki nizinnej, płynąc przez tereny rolnicze i wsie południowo-wschodniego Podlasia.

W tej części doliny można połączyć turystykę kajakową z poznawaniem kultury pogranicza. W pobliżu rzeki znajdują się m.in. wsie z drewnianą zabudową i zabytkowymi cerkwiami, w tym Narew, Trześcianka, Puchły, Soce i Odrynki.

Zbiornik Siemianówka, . Duży sztuczny zbiornik utworzony na Narwi niedaleko granicy z Białorusią. Jest popularny wśród wędkarzy, żeglarzy i obserwatorów ptaków. Najbardziej rozwinięta infrastruktura rekreacyjna znajduje się m.in. w Starym Dworze i Rudni.

Narew, . Duża wieś nad rzeką, której historia sięga XVI wieku. Warto zobaczyć drewniany barokowy kościół Wniebowzięcia NMP z 1755 roku oraz efektowną niebieską drewnianą cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego. Miejscowość jest dobrym punktem na trasie kajakowej i rowerowej górnej Narwi.

W pobliżu znajdują się również:

• Odrynki – jedyny w Polsce prawosławny skit, położony na odludziu wśród łąk i mokradeł nad Narwią;
• Trześcianka, Soce i Puchły – wsie tworzące Krainę Otwartych Okiennic, znane z bogato zdobionych drewnianych domów;
• Puchły – z charakterystyczną niebieską drewnianą cerkwią Opieki Matki Bożej.

Narwiański Park Narodowy

Najbardziej niezwykły odcinek Narwi rozpoczyna się w okolicach Suraża. Od Suraża do Rzędzian rzeka przepływa przez Narwiański Park Narodowy.

Na odcinku około 45–50 km rzeka tworzy rozległą sieć koryt, starorzeczy, trzcinowisk i bagien. Jest to jeden z nielicznych tak dobrze zachowanych systemów wielokorytowej rzeki nizinnej w Europie.

Kładka Waniewo–Śliwno przez dolinę Narwi

Suraż, . Niewielkie historyczne miasto nad Narwią i jeden z najlepszych punktów rozpoczęcia spływu przez Narwiański Park Narodowy. W okolicy znajdują się grodzisko, zabytki sakralne i punkty widokowe na dolinę rzeki.

Kładka Waniewo–Śliwno, . Około 1,2-kilometrowa ścieżka przecinająca dolinę Narwi. Największą atrakcją są pływające pomosty, które samodzielnie przeciąga się pomiędzy brzegami kolejnych koryt za pomocą łańcuchów. Na trasie znajdują się punkty obserwacji ptaków i wieża widokowa. Możliwość przejścia całej kładki zależy od poziomu wody i stanu infrastruktury – przed przyjazdem należy sprawdzić aktualne komunikaty parku.

Ośrodek Edukacji Przyrodniczej „Młynarzówka”, Kurowo 12, ☎ +48 505 906 567. Główne centrum informacji turystycznej Narwiańskiego Parku Narodowego. Znajduje się tu nowoczesna ekspozycja poświęcona przyrodzie doliny Narwi. W pobliżu znajduje się siedziba parku, pole biwakowe oraz krótkie ścieżki i punkty widokowe.

Kurowo, . Jeden z głównych punktów turystycznych parku. Przy dawnym dworze mieści się siedziba NPN, a w sąsiedztwie znajdują się przystań, pole biwakowe i Ośrodek Edukacji Przyrodniczej „Młynarzówka”.

Od Tykocina do ujścia Biebrzy

Po opuszczeniu Narwiańskiego Parku Narodowego rzeka płynie dalej na północny zachód, mijając Tykocin.

Tykocin, . Jedno z najciekawszych historycznych miasteczek nad Narwią. Warto zobaczyć zamek, Wielką Synagogę, barokowy rynek z kościołem Trójcy Przenajświętszej, zabytkową zabudowę oraz bulwar nad rzeką. Tykocin jest również dobrym miejscem rozpoczęcia krótszego spływu Narwią.

Wiosenne rozlewiska Narwi w rejonie Góry Strękowej

W rejonie Strękowej Góry i Wizny do Narwi uchodzi Biebrza. Jest to jeden z najbardziej rozległych krajobrazów bagiennych północno-wschodniej Polski.

Góra Strękowa, . Wysoka krawędź doliny Narwi z bardzo szeroką panoramą rozlewisk. Znajdują się tutaj także ruiny schronu dowodzenia kpt. Władysława Raginisa z okresu obrony Wizny we wrześniu 1939 roku.

Łomża i dolina środkowej Narwi

Poniżej ujścia Biebrzy Narew staje się szerszą rzeką nizinną.

Łomża, . Największe miasto nad środkową Narwią. Historyczne centrum leży na wysokiej skarpie ponad doliną rzeki. Dobry punkt wypadowy do Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi.

Okolice miasta chronione są w Łomżyńskim Parku Krajobrazowym Doliny Narwi. Szczególnie malowniczy odcinek ciągnie się pomiędzy Łomżą a Bronowem.

Nowogród, . Miasteczko przy ujściu Pisy do Narwi, znane przede wszystkim ze Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika. Z wysokiego brzegu rozciąga się panorama doliny Narwi.

Dolna Narew

Poniżej Nowogrodu Narew przepływa przez tereny związane historycznie z Kurpiami i północnym Mazowszem.

Ostrołęka, . Największe miasto tego odcinka rzeki. Nad Narwią znajdują się bulwary, plaża miejska i charakterystyczny most im. gen. Antoniego Madalińskiego. Okolice miasta związane są z bitwą pod Ostrołęką z 1831 roku.

Narew w Ostrołęce

Różan, . Niewielkie miasto na wysokim brzegu Narwi. W okolicy znajdują się rosyjskie forty z przełomu XIX i XX wieku oraz punkty widokowe na dolinę.

Pułtusk, . Historyczne miasto nad Narwią z jednym z najdłuższych rynków w Europie, zamkiem biskupim i kolegiatą. Przez centrum przebiegają kanały odchodzące od Narwi, dzięki którym Pułtusk bywa nazywany „Wenecją Mazowsza”.

Zalew Zegrzyński i ujście

Poniżej Pułtuska Narew wpływa do Zalewu Zegrzyńskiego, sztucznego zbiornika utworzonego w 1963 roku przez spiętrzenie Narwi zaporą w Dębem.

Jest to najważniejszy obszar sportów wodnych w bezpośrednim sąsiedztwie Warszawy. Działają tu liczne porty, mariny, wypożyczalnie sprzętu, plaże i ośrodki żeglarskie.

Serock, . Popularna miejscowość wypoczynkowa położona przy połączeniu Narwi i Bugu z Zalewem Zegrzyńskim. Ma niewielkie historyczne centrum, plażę i rozbudowaną infrastrukturę rekreacyjną.

Narew w Serocku

Nowy Dwór Mazowiecki, . W rejonie Modlina Narew kończy swój bieg, uchodząc do Wisły. W pobliżu znajduje się rozległa Twierdza Modlin – jeden z największych zespołów fortyfikacyjnych w Polsce.

Kajaki

Górna Narew

Górny bieg jest jednym z najciekawszych długodystansowych szlaków kajakowych północno-wschodniej Polski.

Szlak Wodny Pradoliny Narwi prowadzi od Zbiornika Siemianówka do Suraża i ma około 90 km długości. Na spokojne przepłynięcie warto przeznaczyć około 3–5 dni.

Dłuższy wariant Górnej Narwi może prowadzić od Bondar przez: Narew – Ancuty – Ciełuszki – Kaniuki – Strablę – Doktorce – Suraż – Narwiański Park Narodowy – Tykocin – Strękową Górę.

Na tym odcinku Narew jest przeważnie łatwą rzeką nizinną, ale warunki zmieniają się w zależności od poziomu wody.

Narwiański Labirynt

Narwiański Labirynt, . Oficjalny szlak wodny Narwiańskiego Parku Narodowego. Prowadzi z Suraża przez Uhowo, Bokiny, Topilec, Waniewo i Kurowo do Rzędzian. Ma około 46 km długości, a jego przepłynięcie zajmuje zwykle 2–3 dni.

Jest to najbardziej niezwykły, ale zarazem wymagający orientacyjnie fragment Narwi. Rzeka rozdziela się tutaj na liczne podobne do siebie kanały. Warto korzystać z aktualnej mapy lub nawigacji GPS i trzymać się oznakowanego szlaku.

W Narwiańskim Parku Narodowym:

• obowiązuje bilet wstępu;
• do spływu nie jest wymagany przewodnik;
• nie obowiązuje ogólny system limitowanych zezwoleń na kajaki;
• jedna zorganizowana grupa na szlaku wodnym może liczyć maksymalnie 50 osób;
• nie wolno używać silników spalinowych ani hybrydowych;
• należy korzystać z udostępnionych szlaków wodnych.

Przed spływem trzeba sprawdzić aktualne komunikaty NPN – przy bardzo niskim lub wysokim stanie wody warunki na poszczególnych kanałach i przy infrastrukturze mogą się zmieniać.

Krótkie pętle w Kurowie

W rejonie Kurowa wyznaczono trzy krótsze trasy kajakowe:

• mała pętla – około 1,7 km;
• średnia pętla – około 3,2 km;
• duża pętla – około 7,7 km.

Nadają się lepiej dla osób, które chcą zobaczyć wielokorytową Narew bez organizowania wielodniowego spływu.

Tykocin – Wizna

Odcinek poniżej Tykocina ma już szersze, łatwiejsze do orientacji koryto. Popularna trasa Tykocin – Bronowo ma około 43 km i prowadzi m.in. w pobliżu Pentowa, Kiermus, Zajek, Strękowej Góry i Wizny.

Na uregulowanym fragmencie Narwi pomiędzy Rzędzianami a rejonem ujścia Biebrzy znajdują się jazy i inne budowle hydrotechniczne, przy których może być konieczne przenoszenie kajaka.

Dolna Narew

Poniżej ujścia Biebrzy Narew staje się szeroką rzeką nizinną. Możliwe są wielodniowe spływy przez: Łomżę – Nowogród – Ostrołękę – Różan – Pułtusk – Serock.

Od ujścia Biebrzy Narew jest również oznakowaną drogą wodną. Kajakarze muszą zwracać większą uwagę na jednostki motorowe, szczególnie w pobliżu większych miast oraz na Zalewie Zegrzyńskim.

Żeglarstwo

Największe znaczenie dla turystyki żeglarskiej ma dolny bieg Narwi i Zalew Zegrzyński. Znajdują się tutaj liczne porty i mariny, szczególnie w:

• Zegrzu,
• Serocku,
• Nieporęcie,
• Jadwisinie.

Narew jest częścią szlaku wodnego łączącego Wisłę z Wielkimi Jeziorami Mazurskimi przez Pisę oraz historycznego Szlaku Batorego prowadzącego w stronę Kanału Augustowskiego.

Turystyka rowerowa

Dolinie Narwi towarzyszy kilka długich szlaków rowerowych.

Podlaski Szlak Bociani liczy około 200 km i łączy trzy parki narodowe: Białowieski, Narwiański i Biebrzański. Na wielu odcinkach prowadzi blisko Narwi przez m.in. Narewkę, Odrynki, Narew, Trześciankę, Puchły, Suraż, Kurowo, Tykocin i Strękową Górę.

Obwodnica Narwiańska ma około 90 km i prowadzi wokół Narwiańskiego Parku Narodowego przez Choroszcz, Suraż, Łapy, Waniewo, Kurowo i Tykocin.

Rower jest szczególnie przydatny do łączenia punktów widokowych i miejscowości leżących na wysokich krawędziach doliny, do których trudno dotrzeć transportem publicznym.

Obserwacja przyrody

Najlepsze okresy obserwacji ptaków przypadają na:

• marzec–maj – wiosenne rozlewiska i migracje;
• maj–czerwiec – okres lęgowy;
• wrzesień–październik – jesienne przeloty.

Do szczególnie dobrych miejsc należą:

• Waniewo i Śliwno,
• Kurowo,
• Bokiny,
• Strękowa Góra,
• okolice Wizny,
• dolina Narwi koło Łomży,
• Zbiornik Siemianówka.

Wiosną poziom Narwi może znacznie wzrosnąć, zalewając tysiące hektarów łąk. Z kolei podczas letnich susz poziom wody w niektórych odnogach Narwiańskiego Parku Narodowego może być bardzo niski.

Dojazd

Ze względu na długość rzeki nie istnieje jeden główny punkt dojazdu. Najlepiej wybrać konkretny odcinek.

Koleją

Dogodne stacje i przystanki kolejowe znajdują się m.in. w:

• Uhowie i Łapach – dla Narwiańskiego Parku Narodowego;
• Ostrołęce – dla środkowo-dolnego biegu;
• Nowym Dworze Mazowieckim – przy ujściu Narwi.

Dla górnej Narwi głównym węzłem pozostaje Białystok, skąd dalsza podróż odbywa się autobusem lub samochodem.

Autobusem

Autobusami można dotrzeć m.in. do:

• Suraża,
• Tykocina,
• Wizny,
• Łomży,
• Ostrołęki,
• Pułtuska,
• Serocka.

Rozkłady na terenach wiejskich bywają ograniczone, szczególnie w weekendy.

Samochodem

Samochód jest najwygodniejszym sposobem dotarcia do małych miejscowości, punktów widokowych i miejsc rozpoczęcia spływów. Przy organizacji spływu liniowego trzeba jednak wcześniej zaplanować transport kierowców i samochodów pomiędzy początkiem a końcem trasy.

Noclegi

Baza noclegowa jest bardzo zróżnicowana.

Najwięcej noclegów znajduje się w większych miejscowościach:

• Tykocin,
• Łomża,
• Ostrołęka,
• Pułtusk,
• Serock i okolice Zalewu Zegrzyńskiego.

Na górnej Narwi i w okolicach Narwiańskiego Parku Narodowego dominują gospodarstwa agroturystyczne, kwatery prywatne i niewielkie pola namiotowe.

Pole biwakowe Narwiańskiego Parku Narodowego w Kurowie, Kurowo, . Pole przy jednym z głównych punktów turystycznych parku. Dostępność i zasady korzystania należy sprawdzić przed przyjazdem.

Biwakowanie poza wyznaczonymi miejscami w parkach narodowych jest zabronione. Na terenach prywatnych należy uzyskać zgodę właściciela.

Bezpieczeństwo

Narew jest przeważnie spokojną rzeką nizinną, ale nie oznacza to braku zagrożeń.

• W Narwiańskim Parku Narodowym największym problemem może być orientacja – liczne odnogi są do siebie podobne.
• Po burzach i przy wysokiej wodzie nurt może być wyraźnie silniejszy.
• Przy jazach, progach i zaporach należy stosować się do oznaczeń i odpowiednio wcześnie wychodzić na brzeg.
• Na Zalewie Zegrzyńskim występuje znacznie większy ruch jednostek motorowych i żaglowych.
• W otwartej dolinie występuje mało miejsc zapewniających osłonę podczas burzy.
• Latem należy zabezpieczyć się przed komarami i kleszczami.
• Wiosenne rozlewiska mogą odciąć lokalne drogi gruntowe i dojścia do punktów obserwacyjnych.

Przed spływem przez park narodowy należy zawsze sprawdzić aktualny regulamin i komunikaty dotyczące poziomu wody oraz dostępności infrastruktury.

Informacja turystyczna

Narwiański Park Narodowy – Ośrodek Edukacji Przyrodniczej „Młynarzówka”, Kurowo 12, 18-204 Kobylin Borzymy, ☎ +48 505 906 567. Informacje o szlakach wodnych, kładkach, biletach, aktualnych warunkach i infrastrukturze turystycznej Narwiańskiego Parku Narodowego.

Przy dłuższych spływach warto korzystać również z informacji lokalnych samorządów, parków krajobrazowych i wypożyczalni kajakowych działających na konkretnych odcinkach rzeki.

Gdzie dalej

Narew łączy kilka bardzo atrakcyjnych regionów turystycznych:

• Puszcza Białowieska – w pobliżu górnego biegu;
• Narwiański Park Narodowy – najbardziej charakterystyczny wielokorytowy odcinek rzeki;
• Biebrzański Park Narodowy – Biebrza uchodzi do Narwi w okolicach Wizny;
• Tykocin – zabytkowe miasteczko nad Narwią;
• Łomża i Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi;
• Kurpie – okolice Nowogrodu i Ostrołęki;
• Pułtusk – jedno z najciekawszych historycznych miast dolnej Narwi;
• Zalew Zegrzyński – główny ośrodek żeglarstwa i rekreacji wodnej;
• Twierdza Modlin – przy ujściu Narwi do Wisły.