Wizna

	Wizna;
	Kościół św. Jana Chrzciciela
	Informacje
Państwo	Polska
Region	Województwo podlaskie
Nr kierunkowy	(+48) 86
Kod pocztowy	18-430
	Strona internetowa

Wizna – duża wieś, dawniej miasto, w województwie podlaskim, około 25 km na wschód od Łomży, położona na wysokim brzegu Narwi, niedaleko ujścia Biebrzy. Historycznie była jednym z ważniejszych ośrodków północno-wschodniego Mazowsza i stolicą ziemi wiskiej.

Wizna jest interesującym celem dla osób zainteresowanych historią średniowiecza, przyrodą dolin Narwi i Biebrzy oraz historią wojskowości. Najbardziej znanym miejscem w okolicy jest Góra Strękowa z ruinami schronu dowodzenia kpt. Władysława Raginisa – centrum polskiej obrony odcinka „Wizna” we wrześniu 1939 roku.

Sama miejscowość jest niewielka i można ją zwiedzić pieszo w ciągu kilku godzin. Na poznanie Wizny, Góry Strękowej i kilku schronów bojowych warto jednak przeznaczyć cały dzień.

Historia

Wizna należy do najstarszych ośrodków osadniczych północno-wschodniego Mazowsza. Na położonej nad Narwią Górze Zamkowej już w XI wieku funkcjonował gród, którego położenie pozwalało kontrolować przeprawę przez rzekę oraz szlaki prowadzące w stronę Grodna, Jaćwieży i ziem pruskich.

W XII i XIII wieku gród był ważnym ośrodkiem administracyjnym i siedzibą kasztelanii. Znaczenie Wizny było na tyle duże, że miejscowość pojawiała się w tytulaturze książąt mazowieckich. W późnym średniowieczu rozwinęła się osada miejska, a w 1435 roku Wizna otrzymała prawo chełmińskie.

W XV wieku na miejscu wcześniejszego grodu funkcjonował drewniany zamek książąt mazowieckich, później użytkowany przez administrację królewską. W XVI wieku bywały tutaj m.in. królowa Bona i Zygmunt II August. Zamek stopniowo tracił znaczenie i ostatecznie przestał istnieć; zachowało się natomiast grodzisko i relikty dawnych wałów.

W XVI wieku Wizna była ważnym ośrodkiem ziemi wiskiej. W 1525 roku zakończono budowę późnogotyckiego kościoła św. Jana Chrzciciela. Po śmierci Zygmunta Augusta w Knyszynie w 1572 roku kondukt z jego ciałem zatrzymał się w Wiźnie podczas drogi do Krakowa.

Po powstaniu styczniowym Wizna utraciła prawa miejskie.

Przed II wojną światową miejscowość była wielokulturowa; znaczną część mieszkańców stanowili Żydzi. Śladem dawnej społeczności jest cmentarz żydowski.

We wrześniu 1939 roku okolice Wizny stały się miejscem jednej z najbardziej znanych bitew kampanii wrześniowej. Kilkuset polskich żołnierzy dowodzonych przez kpt. Władysława Raginisa broniło linii Narwi i Biebrzy przed wielokrotnie silniejszym XIX Korpusem Armijnym gen. Heinza Guderiana. Walki z 7–10 września przeszły do historii jako obrona Wizny, nazywana również „polskimi Termopilami”.

Dojazd

Pociągiem

Wizna nie posiada stacji kolejowej.

Dla podróżujących koleją z dalszych części Polski praktycznym punktem przesiadkowym jest Białystok, skąd można kontynuować podróż autobusem w kierunku Tykocina, Wizny i Łomży.

Autobusem

Przez Wiznę prowadzi regularna linia autobusowa PKS Nova:

Linia 421 PKS Nova, . Trasa Łomża – Wizna – Tykocin – Białystok. Jest szczególnie przydatna turystom, ponieważ umożliwia bezpośredni dojazd zarówno z Łomży, jak i Białegostoku oraz połączenie wizyty w Wiźnie ze zwiedzaniem Tykocina. Liczbę kursów i godziny należy sprawdzić przed podróżą.

W miejscowości znajduje się kilka przystanków, m.in. w rejonie Placu Kapitana Władysława Raginisa i przy drodze krajowej nr 64.

Samochodem

Wizna leży przy drodze krajowej nr 64 prowadzącej z Łomży przez Wiznę i Stare Jeżewo w kierunku Białegostoku.

Z Łomży jedzie się około 25 km. Jadąc od strony drogi ekspresowej S61, należy zjechać w rejonie Łomży i kontynuować podróż DK64.

Z Białegostoku najczęściej jedzie się przez Jeżewo Stare i dalej DK64.

Góra Strękowa i pozostałości fortyfikacji z 1939 roku znajdują się przy DK64 kilka kilometrów na wschód od samej Wizny.

Rowerem

Wizna leży w bardzo dobrym miejscu do rozpoczęcia wycieczek rowerowych w dolinę Biebrzy.

Z miejscowości rozpoczyna się znakowany szlak prowadzący: Wizna – Burzyn – Brzostowo – okolice Biebrzańskiego Parku Narodowego – Osowiec-Twierdza – Goniądz.

Trasa liczy około 64 km do Goniądza i biegnie wysoką krawędzią doliny Biebrzy, przez kilka dobrych punktów obserwacji ptaków.

Poruszanie się

Centrum Wizny jest niewielkie i najlepiej poruszać się pieszo. Kościół, Góra Zamkowa, rynek i mural związany z bitwą 1939 roku znajdują się w zasięgu krótkiego spaceru.

Do miejsc związanych z obroną Wizny – Góry Strękowej, Kurpików, Giełczyna i pozostałych schronów – znacznie wygodniej dojechać samochodem lub rowerem. Fortyfikacje są rozproszone na obszarze kilku kilometrów.

Rower jest także dobrym środkiem transportu podczas wycieczek w kierunku Burzyna i południowej części Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Warto zobaczyć

Wizna

1 Kościół św. Jana Chrzciciela, ul. Mikołaja Kopernika 2, ☎ +48 86 217 64 18. Późnogotycki kościół ufundowany przez księżną Annę Mazowiecką, którego budowę ukończono w 1525 roku. Jest jednym z najcenniejszych zabytków późnogotyckiej architektury sakralnej północno-wschodniego Mazowsza. W 1944 roku świątynia została wysadzona przez wojska niemieckie, a w latach 1950–1959 odbudowano ją pod nadzorem konserwatorskim. Zachowano historyczną formę trójnawowego, oszkarpowanego kościoła ze schodkowymi szczytami.

2 Barokowa dzwonnica, ul. Mikołaja Kopernika 2, . Wolnostojąca dzwonnica z około 1650 roku. W przeciwieństwie do kościoła przetrwała zniszczenia wojenne i zachowała historyczną formę. Wewnątrz znajdują się m.in. dwa dawne dzwony z XVI i XVII wieku. Na dzwonnicy umieszczono również tablicę poświęconą kpt. Władysławowi Raginisowi.

Góra Zamkowa, okolice ul. Kombatantów, . Wysokie wzgórze nad Narwią z pozostałościami średniowiecznego grodziska i dawnego zamku. Gród powstał prawdopodobnie już w XI wieku i przez stulecia był jednym z najważniejszych ośrodków administracyjnych północno-wschodniego Mazowsza. Drewniany zamek funkcjonował jeszcze w XVI wieku i był odwiedzany m.in. przez królową Bonę i Zygmunta Augusta. Z samej budowli nic się nie zachowało, ale czytelne są formy terenowe grodziska. Ze wzgórza rozciąga się szeroki widok na dolinę Narwi.

3 Kaplica z 1889 roku, skrzyżowanie ul. Jana Pawła II i Stefana Czarnieckiego, . Niewielka zabytkowa kaplica katolicka z końca XIX wieku, wpisana do rejestru zabytków.

Mural „Bitwa pod Wizną”, ul. Adama Mickiewicza 14, . Wielkoformatowy mural nawiązujący do walk obrońców odcinka „Wizna” we wrześniu 1939 roku. Jest jednym z punktów współczesnego upamiętnienia kpt. Władysława Raginisa i jego żołnierzy.

Cmentarz żydowski, . Pozostałość po wielowiekowej społeczności żydowskiej Wizny. Nekropolia jest jednym z nielicznych zachowanych materialnych śladów tej części historii miejscowości. Należy zachować szacunek właściwy dla miejsca pochówku.

Obrona Wizny 1939

Najważniejsze miejsca związane z bitwą znajdują się poza zwartą zabudową Wizny. Najlepiej zwiedzać je samochodem lub rowerem.

Odcinek obronny „Wizna” miał około 9 km długości i rozciągał się od Kołodziejów na północy po Maliszewo na południu. Powstało tu kilkanaście schronów i innych obiektów fortyfikacyjnych. Najsilniejszą część pozycji tworzyło sześć ciężkich schronów bojowych.

4 Góra Strękowa – schron dowodzenia kpt. Władysława Raginisa, Góra Strękowa, . Najważniejsze miejsce pamięci związane z obroną Wizny. Na wzgórzu zachowały się ruiny ciężkiego schronu dowodzenia, w którym 10 września 1939 roku zginął kpt. Władysław Raginis. W ruinach znajduje się obecnie grób kpt. Raginisa i por. Stanisława Brykalskiego. Ze wzgórza rozciąga się jeden z najciekawszych widoków na dolinę Narwi i rozległe mokradła u ujścia Biebrzy.

Ruiny schronu kpt. Władysława Raginisa na Górze Strękowej

Schron bojowy w Kurpikach, Kurpiki, . Pozostałości jednego z ciężkich schronów głównej pozycji obronnej. Jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych obiektów umożliwiających zrozumienie rozmieszczenia polskich umocnień. W okolicy znajduje się również pomnik poświęcony obrońcom Wizny.

Inne pozostałości umocnień znajdują się m.in. w rejonie Giełczyna, Kołodziejów, Perkus, Maliszewa i Sulina-Strumiłowa. Ich stan zachowania jest różny. Część leży na terenach rolnych i nie należy wchodzić na prywatne pola bez zgody właściciela.

Przyroda i krajobraz

Dolina Narwi, . Wizna leży na wysokiej krawędzi rozległej doliny Narwi, niedaleko ujścia Biebrzy. Szczególnie interesujący krajobraz można oglądać podczas wiosennych wezbrań rzek, gdy znaczne obszary łąk zostają zalane. Dobrymi punktami obserwacyjnymi są Góra Zamkowa oraz okolice Góry Strękowej.

Ruś – wieś na północ od mostu na Narwi. Na wysokiej krawędzi doliny znajdują się pozostałości wczesnośredniowiecznego grodziska Ruś-Sambory, z którego roztacza się panorama terenów u zbiegu dolin Biebrzy i Narwi.
Burzyn – jeden z najlepszych punktów widokowych na dolinę Biebrzy w tej części parku. Znajduje się tu wieża widokowa, szczególnie atrakcyjna podczas wiosennych migracji ptaków.

Co robić

Śladami obrony Wizny

Dla osób zainteresowanych historią wojskowości najciekawsza jest kilkugodzinna wycieczka obejmująca:

mural w Wiźnie,
Górę Strękową i schron dowodzenia,
pomnik obrońców,
schron w Kurpikach,
w miarę dostępności pozostałe schrony odcinka obronnego.

Na dokładne poznanie pola bitwy warto przeznaczyć pół dnia. Poszczególne obiekty są rozproszone i nie tworzą jednego zamkniętego muzeum.

Kajaki

Narew jest naturalnym szlakiem kajakowym. W Wiźnie i okolicy działają gospodarstwa agroturystyczne oferujące wynajem kajaków oraz organizację spływów.

Można kontynuować spływ Narwią w stronę Łomży lub traktować Wiznę jako punkt wypadowy do eksploracji dolnego odcinka Biebrzy.

Wiznaport, ul. Kombatantów 2, ☎ +48 607 987 050. Agroturystyka nad Narwią oferująca również wypożyczanie kajaków. Może służyć jako baza do spływów i wycieczek po dolinie rzeki.

Obserwacja ptaków

Okolice Wizny należą do ciekawszych miejsc obserwacji ptaków wodnych i błotnych na pograniczu dolin Narwi i Biebrzy.

Wiosną warto wybrać się przede wszystkim do:

Góry Strękowej,
Rusi,
Burzyna,
Brzostowa.

Na zalanych łąkach można obserwować duże koncentracje gęsi, kaczek i ptaków siewkowych. Występują również bieliki.

Turystyka piesza i rowerowa

Z Wizny prowadzi żółty szlak turystyczny: Wizna – Burzyn – Twierdza Osowiec – Goniądz, długości około 64 km.

Trasa nadaje się również dla rowerzystów. Prowadzi skrajem doliny Biebrzy i pozwala połączyć zwiedzanie zabytków Wizny z obserwacją przyrody.

Krótszą wycieczkę można urządzić na trasie: Wizna – Ruś – Góra Strękowa – Wizna.

Zakupy

Podstawowe sklepy spożywcze znajdują się w centrum i przy DK64. Na dłuższe wycieczki w kierunku Biebrzy warto zaopatrzyć się w wodę i prowiant w Wiźnie, ponieważ w mniejszych wsiach wybór sklepów jest ograniczony.

Gastronomia

Oferta gastronomiczna w samej Wiźnie jest niewielka i może zmieniać się sezonowo.

Większy lokal gastronomiczny działa w pobliskiej wsi Ruś:

U Dany, Ruś 1, ☎ +48 86 219 62 93. Restauracja przy DK64, kilka kilometrów od Wizny, dogodna podczas wycieczki w kierunku Biebrzy, Burzyna lub Góry Strękowej.

Większy wybór restauracji znajduje się w Łomży i Tykocinie.

Noclegi

W Wiźnie działa kilka gospodarstw agroturystycznych. Miejscowość może być dobrą bazą dla osób planujących jednocześnie zwiedzanie pola bitwy, spływy kajakowe i obserwację przyrody.

Wiznaport, ul. Kombatantów 2, ☎ +48 607 987 050. Agroturystyka nad Narwią. Oprócz noclegów dostępne są usługi związane z turystyką kajakową.

U Wileńskich, Plac Kapitana Władysława Raginisa 1, ☎ +48 721 501 793. Gospodarstwo agroturystyczne w centrum Wizny.

Dom z Bala, ul. Jana Pawła II 5, ☎ +48 513 074 733. Gospodarstwo agroturystyczne położone na wzniesieniu w Wiźnie, dogodna baza do wycieczek nad Narew i Biebrzę.

Bezpieczeństwo

Ruiny schronów z 1939 roku nie są typowymi obiektami muzealnymi. Betonowe konstrukcje mogą mieć ostre krawędzie, głębokie szczeliny i niestabilne fragmenty. Nie należy wspinać się w niebezpiecznych miejscach ani wchodzić do trudno dostępnych części ruin.

Część pozostałości fortyfikacji znajduje się na terenach rolnych lub prywatnych. Należy korzystać z istniejących dróg i nie niszczyć upraw.

Brzegi Narwi oraz mokradła w dolinach Narwi i Biebrzy mogą być wiosną zalane. Nie należy próbować skracać drogi przez zalane łąki.

Podczas wycieczek przyrodniczych warto mieć środek przeciw komarom i kleszczom oraz mapę offline.

Informacje turystyczne

Urząd Gminy Wizna, Plac Kapitana Władysława Raginisa 35, ☎ +48 86 888 90 00. Oficjalna strona gminy zawiera informacje o historii, lokalnych wydarzeniach i atrakcjach.

Informacje dotyczące południowej części Biebrzańskiego Parku Narodowego, szlaków i zasad zwiedzania można znaleźć na stronach Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Najbliższe okolice

Góra Strękowa – ruiny schronu dowodzenia kpt. Raginisa i rozległy punkt widokowy na dolinę Narwi.
Burzyn – wieża widokowa i panorama doliny Biebrzy.
Biebrzański Park Narodowy – Wizna leży przy południowym krańcu najciekawszych terenów związanych z doliną Biebrzy.
Łomża – około 25 km na zachód; historyczne centrum, katedra i Muzeum Północno-Mazowieckie.
Tykocin – około 30 km na południowy wschód; zamek, Wielka Synagoga, zabytkowy rynek i dolina Narwi. Wiznę i Tykocin łączy autobus linii 421.
Pentowo – Europejska Wieś Bociania niedaleko Tykocina.
Osowiec-Twierdza – Twierdza Osowiec i centralna część Biebrzańskiego Parku Narodowego.
Goniądz – miasteczko nad Biebrzą i baza do zwiedzania parku; końcowy punkt znakowanego szlaku rozpoczynającego się w Wiźnie.